Co-regulatie is een term uit de wetenschap die verwijst naar het samen reguleren van elkaars stressreacties. Het wordt vaak besproken binnen de polyvagaal theorie, die uitlegt hoe ons autonome zenuwstelsel reageert op prikkels en bedreigingen. Zowel mensen als paarden ervaren dit in het dagelijks leven.

In deze blog lees je meer over de basis van de polyvagaal theorie, hoe co-regulatie zichtbaar is bij paarden en hoe je dit praktisch kunt toepassen in je training.

Wat is de polyvagaal theorie?

De polyvagaal theorie, ontwikkeld door Stephen Porges, beschrijft hoe de Nervus Vagus, een van de belangrijkste zenuwen in het lichaam, betrokken is bij de regulatie van ons autonome zenuwstelsel. Dit zenuwstelsel werkt grotendeels buiten onze bewuste controle en regelt processen zoals ademhaling, hartslag en vertering.

Er zijn twee hoofdsystemen die elkaar afwisselen:

• Sympathisch systeem: dit systeem activeert de reactie vechten of vluchten. Het zorgt ervoor dat we alert worden, sneller ademhalen, onze hartslag omhoog gaat en ons lichaam klaarstaat voor actie. Waar dit vroeger nuttig was bij acute bedreigingen zoals een roofdier, kan het vandaag de dag ook aanslaan bij situaties als tijdsdruk, een examen of een belangrijke presentatie.

• Parasympathisch systeem: dit systeem ondersteunt rust en herstel. In deze staat kan het lichaam voedsel beter verteren, worden spijsverteringssappen aangemaakt en krijgt het immuunsysteem meer ruimte. Voor zowel mens als dier is het belangrijk regelmatig in deze toestand te verkeren.

Maar wat is “co-regulatie” dan precies?

Co regulatie houdt in dat zenuwstelsels op elkaar reageren. Als jij gespannen bent, kan iemand anders dit merken en zelf ook alerter worden. Paarden reageren hier eveneens sterk op. Hun overlevingsmechanisme is gebouwd op het snel oppikken van signalen uit de omgeving en uit hun kudde.

Wanneer jij in een sympathische staat verkeert, bijvoorbeeld gespannen met hoge ademhaling en snelle hartslag, kan je paard dit oppikken als een signaal dat er gevaar dreigt. Het gevolg kan zijn dat je paard sneller schrikt, afgeleid raakt of gespannen reageert.

Andersom werkt het ook. Als jij ontspannen bent met een rustige ademhaling en ontspannen spieren, geeft dit je paard een signaal van veiligheid. Je paard kan dan gemakkelijker ontspannen en zich beter concentreren op de training.

Co-regulatie herkennen

Een mooi voorbeeld van co regulatie zie je terug in de wei. Wanneer één paard een vreemd geluid hoort en begint te snuiven, reageren de andere paarden vaak direct: oren gespitst, hoofd omhoog, alertheid door de hele groep. Dit gebeurt zelfs voordat ze bewust hebben vastgesteld of er gevaar is.

Als er niets aan de hand blijkt, keert de rust terug. Paarden schudden de spanning van zich af, zakken terug in hun parasympathische staat en gaan verder met grazen. Dit natuurlijke schakelen van spanning naar ontspanning is een voortdurend proces in de kudde.

Wat betekent dit voor jou en je paard?

Je eigen gemoedstoestand heeft invloed op je paard. Misschien herken je dat je paard drukker of sneller afgeleid is wanneer jij gespannen bent. Of juist dat je paard kalmer reageert wanneer jij zelf rustig en gefocust bent.

Dat betekent niet dat je altijd volledig ontspannen moet zijn om te trainen. Spanning hoort bij leren en presteren. Het gaat er vooral om dat je je bewust bent van je eigen staat en leert schakelen naar rust wanneer dat nodig is.

Hoe kun je hier praktisch mee aan de slag?

Het begint met bewustzijn. Stel jezelf vragen:

• Hoe voel ik mij vlak voor de training

• Merk ik dat ik gejaagd of gespannen ben

• Wat gebeurt er met mijn ademhaling, hartslag en spierspanning

Ontspanningstechnieken

Er zijn verschillende manieren die kunnen helpen om meer rust in je eigen systeem te brengen. Voorbeelden zijn:

• rustige ademhalingsoefeningen

• meditatie of mindfulness

• yoga

• een korte koude douche

Een eenvoudige ademhalingstechniek die onder meer door militairen wordt gebruikt om spanning te verlagen is box breathing.

1. 4 seconden rustig inademen

2. 4 seconden de adem vasthouden

3. 4 seconden uitademen

4. 4 seconden de adem vasthouden

5. dit een aantal keer herhalen

Veel mensen merken al snel effect: een lagere hartslag, een rustiger hoofd en een kalmer lichaam.

Tot slot

Co regulatie is een krachtig concept dat je relatie met je paard kan verdiepen. Door je bewust te worden van je eigen staat en actief te kiezen voor rust, geef je je paard het signaal dat de situatie veilig is. Dat maakt samenwerken niet alleen effectiever, maar ook prettiger voor jullie allebei.